Gobiernu del Principau d'Asturies

Asturies, muncho más cerca

Tas en

Asturias.es Temes Cultura Retayos d'Asturies L'Antroxu
 

Retayos d'Asturies

L'Antroxu

Hai munchos sieglos que Don Carnal pasó a tar presente nel calendariu festivu de los pueblos, y, dende llueu, tuvo siempre mayor ésitu popular que la so inmediata sucesora, Doña Cuaresma, l’austera.

La práctica de facer mazcaraes en Febreru ta espardida pel Occidente cuantayá más de 2.000 años, pudiendo dicise que los primeros fueron los griegos, que celebraben nesti mes les Antesteries, n'honor a Dioniso.

El carnaval, n'Asturies, recibe'l nome d'Antroxu, coles variantes de antroido, antroiro, antroyu, antrueyu o entrogio, toes elles col sinificáu de entrada, procedente del llatin introitus, por pasar darréu a la Cuaresma, Selmana Santa y Pascua.

Pa saber cuando cae l'Antroxu, lo meyor ye la cuenta la vieya. Localizáu nel calendariu'l Domingu de Pascua, que zarra la Selmana Santa, contamos 7 semanes atrás. Na última finca’l miércoles de Ceniza qu’emprima la Cuaresma, y que ta precedíu del "sábadu frixueleru, domingu lardeiru, llunes gordu y martes d'Antroxu".

Y ye que al ayunu y l'abstinencia cuaresmales val más llegar bien fartucos. L'Antroxu sacaba la tripa del mal añu y estremábase polos arreventones na comida y na bebida.

La cocina d'estes feches tien como pegollu o platu principal el gochu en toles sos variantes: sopa de fégadu, picadiellu, butiellu o botiel.lu, morcón, pote d'antroxu, rapón, borona o bollos preñaos, etc. El postre tradicional son los frixuelos o fayueles y les picatostes o rustíos, bollines y buñuelos de vientu.

Pero les celebraciones emprimaben enantes. N'Asturies yera un vezu mui espardíu que los Compadres se xuntaren el penúltimu xueves y les comadres l'últimu enantes de Cuaresma. Lo de los paisanos, que se celebraba con muncha folixa y baturiciu nel pasáu, va yá 100 años que se perdió del too, pero les muyeres siguieron celebrándolo .

Güei 'l xueves de Comadres sigue siendo fiesta perimportante en La Pola Siero (conservase'l percorríu y la celebración, pero ensin el sen tradicional) y en Xixón, onde perduró’l vezu de xuntase les muyeres, sobre too poles cigarreres y les pescaderes, y onde cada vegada se mueven más d'espicha, a cenar el menú d'Antroxu o de discoteca, que la última moda nesti día son los desnudos masculinos, fechos por rapazos profesionales d'ello.

Los disfraces o mázcares son lo más singular del Antroxu. Nel principiu, entafarraben la cara de prieto con un corchu untáu en ciescu o facíense dos furacos nun cartón, trapu o madera, a mou de caretu. Les mázcares tradicionales yeren d'animal , con pelleyos d'oveya o cabeces d'osu o mula y teles pal cuerpu. Lo más espardío yeren los zarrapastros, probones o antroxos, que yeren del xéneru de los guirrios y zamarrones que víemos pel Aguilandu, y que carreten tamién cencerros, tosquiles, y fardeles... La inversion de valores ye santu y seña del Antroxu y por eso una de les práctiques más espardíes yera la de cambiase d’home pa muyer y de muyer pa home. Ún de los personaxes más frecuentes yera'l de la Destrozona. Tamíen yeren típicos los vieyos gurrumbos, los barberos, médicos, cures, militares, etc.

Anguaño, amás de les mázcares individuales y los neños mazcaraos de lo que Walt Disney ponga de moda esi añu, abonden tamién los grupos d'indios, pirates, bruxes, payasos, carioques, animales, con importante presencia d’elementos animaos ...La escenografía algama a monumentos, edificios, coches , cases y cais, sobre too n'Avilés, Xixón y Mieres .

L'Antroxu arrinca la mázcara cotidiana de la xente y descubre'l rostru de los suaños. El visitante qu'arribe a cualesquier puntu de la xeografía asturiana en febreru pue tar seguru de qu'algamó bon puertu y de que va volver, si nun decide quedar, col embruxu de la folixa nos güeyos.

Los peleles, que yeren figures humanes de paya o trapu, manteábense, insultábense, apaleábense y acababen quemaos, tiraos al mar o enterraos. Nel papel de chivu espiatoriu alcontrábamos delles vegaes gallos o gatos, col mesmu destín que’l pelele. A partir del sieglu XIX xeneralízase l’Entierru la Sardina, que ye'l que güei s'estila.

Pero’l mayor bulliciu del Antroxu facíenlu les comparses, que yeren procesiones de xente mazcarao que percorríen les cais cantando, baillando y faciendo bromes pesaes y burlles a tol que se cruciara. Los instrumentos musicales preferíos yeren llates, sartenes, cencerros, cuernes, pitos y turullos.

Pa Caro Baroja, la carnalitas opuesta a la spiritualitas, implica tamién facer actos irracionales, llocos, camudar l'orde de les coses, facer de la confusión un estáu d'allegría. Un estáu nel que ta too permitío , especialmente l'humor, la ironía, la sátira. Les coples ocupen un papel relevante na folixa: cántense y cuéntense les interioridades de la vida privada y pónense a cayer d’un burru los personaxes públicos, denúnciase, llaméntase, critícase...
L'Antroxu tuviera prohibíu munchu tiempu por dures ordenances y reglamentaciones. Asturies recuperólu colos conceyos democráticos nos años 80. La so importancia queda reflexada en que munches villes cambiaren nel calendariu la fiesta local por esta folixa. Nun somos Ríu, pero rímonos muncho y pasámoslo perbién nestes feches.